Οπτική απεικόνιση των νομοθετικών διαδικασιών

Σ' αυτόν τον τομέα, απεικονίζονται τα διάφορα στάδια της ευρωπαϊκής διαδικασίας παραγωγής νόμων, η οποία ονομάζεται διαδικασία συναπόφασης.

Στη διαδικασία συναπόφασης συμμετέχουν από κοινού το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ), όπου συμμετέχουν οι αντιπρόσωποι των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (το Συμβούλιο των Υπουργών), το οποίο εκπροσωπεί τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών της ΕΕ. Τα δύο θεσμικά αυτά όργανα δουλεύουν μαζί στην εκάστοτε νέα νομοθετική πρόταση, που κατατίθεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο να συμφωνήσουν σε ένα κοινό τελικό κείμενο πριν η πρόταση ψηφιστεί ως νόμος.

Η διαδικασία συναπόφασης ξεκινά με την ταυτόχρονη υποβολή νομοθετικής πρότασης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το ΕΚ και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διαδικασία προβλέπει μια, δύο ή τρεις αναγνώσεις.

Πρώτη ανάγνωση

Σε αυτό το στάδιο δεν υπάρχει κανένας περιορισμός που να δεσμεύει το ΕΚ και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ολοκληρώσουν την πρώτη ανάγνωση της νομοθετικής πρότασης εντός συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου. Στην πράξη, το στάδιο αυτή διαρκεί κατά μέσο όρο οκτώ μήνες.

Στο ΕΚ, η πρόταση ανατίθεται για επεξεργασία σε μια από τις κοινοβουλευτικές επιτροπές, ανάλογα με το αντικείμενο της πρότασης. Η κοινοβουλευτική επιτροπή ορίζει έναν «εισηγητή» υπεύθυνο για την πορεία της εκάστοτε πρότασης καθ’ όλα τα στάδια της διαδικασίας. Ο εισηγητής συντάσσει σχετική «εισήγηση» ως προς τον τρόπο προσέγγισης απέναντι στην πρόταση και μπορεί να προτείνει τροποποιήσεις της. Αν το αντικείμενο της πρότασης εμπίπτει στο ενδιαφέρον και άλλων επιτροπών, αυτές μπορούν να εκφέρουν γνώμη προς την αρμόδια επιτροπή. Η αρμόδια επιτροπή, αφού υιοθετήσει την «εισήγηση», την αποστέλλει στο ΕΚ που θα την εγκρίνει, θα την απορρίψει ή θα την τροποποιήσει, με απλή πλειοψηφία (πλειοψηφία των ψηφισάντων μελών).

Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφού λάβει τη Γνώμη του ΕΚ, και ψηφίζοντας με ειδική πλειοψηφία (για την ειδική πλειοψηφία απαιτούνται τουλάχιστον 225 ψήφοι), έχει τη δυνατότητα είτε να εγκρίνει την πρόταση, όπως τροποποιήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, είτε να υιοθετήσει μια «κοινή θέση» και να την υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μαζί με μια «αιτιολογική έκθεση».

Αν οι δύο θεσμοί καταλήξουν σε κοινές τροποποιήσεις μετά την πρώτα ανάγνωση, η πρόταση θεσπίζεται ως νόμος.

Δεύτερη ανάγνωση

Αν οι δύο θεσμοί δεν καταλήξουν σε κοινές τροποποιήσεις μετά την πρώτα ανάγνωση, προβλέπεται και μια δεύτερη ανάγνωση από τον κάθε θεσμό, η οποία έχει αυστηρό χρονικό περιορισμό.

Εντός τριών μηνών (ή τεσσάρων με παράταση) από την ανακοίνωση της «κοινής θέσης» της Ολομέλειας του Συμβουλίου, το ΕΚ οφείλει να την εγκρίνει, να την απορρίψει ή να την τροποποιήσει κατά τη δεύτερη ανάγνωση. Αν το ΕΚ αδρανήσει και δε λάβει σχετική απόφαση μέχρι τη λήξη της προθεσμίας, η πράξη θεωρείται ότι έχει εγκριθεί ως έχει. Κατά τη φάση της δεύτερης ανάγνωσης στο ΕΚ, δεν γίνονται δεκτές γνώμες από άλλες κοινοβουλευτικές επιτροπές για τροποποιήσεις παραμόνο από την αρμόδια επιτροπή, από μία πολιτική ομάδα της ή τουλάχιστον από 37 μέλη. Οι τροποποιήσεις αυτές υποβάλλονται στην ολομέλεια. Αφού η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή καταλήξει και ψηφίσει κατά απόλυτη πλειοψηφία των ψηφισάντων την εισήγηση μετά τη δεύτερη ανάγνωση («σύσταση για δεύτερη ανάγνωση»), το ΕΚ έχει τη δυνατότητα είτε να εγκρίνει την «κοινή θέση» με απλή πλειοψηφία, είτε να την απορρίψει ή να την τροποποιήσει με απόλυτη πλειοψηφία (τουλάχιστον 393 ψήφοι).

Ακολούθως, το Συμβούλιο έχει τρεις μήνες περιθώριο για να ψηφίσει αν θα κάνει δεκτές τις τροποποιήσεις που έκανε το ΕΚ στην «κοινή θέση», και αν τις κάνει δεκτές, αποκτά ισχύ νόμου.

Το Συμβούλιο εγκρίνει τις τροποποιήσεις που έκανε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με ειδική πλειοψηφία ή ομόφωνα, σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εκφράσει αρνητική γνώμη για τις τροποποιήσεις αυτές.

Τρίτη ανάγνωση - Διαδικασία συνεννόησης

Σε περίπτωση που το Συμβούλιο δε συμφωνεί με τις τροποποιήσεις της δεύτερης ανάγνωσης που προτείνει το Κοινοβούλιο, συστήνεται μια «Επιτροπή Συνεννόησης» η οποία αποτελείται από ισάριθμα μέλη των αντιπροσώπων του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου. Η Επιτροπή Συνεννόησης συνέρχεται εντός έξι ή οκτώ εβδομάδων (με παράταση) από τη δεύτερη ανάγνωση του Συμβουλίου. Μόλις η Επιτροπή Συνεννόησης καταλήξει σε συμφωνία, το κείμενο αποστέλλεται ξανά στο Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να θεσπιστεί πλέον ως νόμος. Κατά την τρίτη ανάγνωση στο Κοινοβούλιο, για την έγκριση του «κοινού κειμένου», απαιτείται απλή πλειοψηφία, ενώ κατά την τρίτη ανάγνωση στο Συμβούλιο, για την έγκρισή του απαιτείται ειδική πλειοψηφία.

Παρακάτω μπορείτε να δείτε ένα διάγραμμα της διαδικασίας συναπόφασης

ΑΠ = Απόλυτη Πλειοψηφία των μελών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
ΕΠ = Ειδική Πλειοψηφία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο